Nerw kulszowy
łac. - nervus ischiadicus
Nerw kulszowy to nerw mieszany należący do gałęzi długich splotu krzyżowego. Jest on najgrubszym i najdłuższym nerwem w naszym organizmie. Jego przedłużenie stanowią nerw piszczelowy oraz strzałkowy wspólny.
Splot krzyżowy
Gałęzie długie
L4-S3
Nerw mieszany
1. Pochodzenie
Nerw kulszowy utworzony jest przez korzenie L4–S3.
- L4
- L5
- S1
- S2
- S3
2. Przebieg
Nerw kulszowy po odejściu od korzeni L4-S3 biegnie bocznie oraz ku dołowi i opuszcza miednicę przez otwór podgruszkowy (foramen infrapiriforme). Czasem może się zdarzyć, że pień nerwu zamiast przez otwór, przejdzie przez dolny brzeg mięśnia gruszkowatego, przebijając go.
W dalszym przebiegu tego nerwu wyróżniamy dwa odcinki:
Odcinek pośladkowy
Odcinek udowy
2.1 Odcinek pośladkowy
Nerw kulszowy po opuszczeniu miednicy przez otwór podgruszkowy (lub dolny brzeg mięśnia gruszkowatego), biegnie prawie pionowo ku dołowi po powierzchni tylnej mięśni:
bliźniaczego górnego,
zasłaniacza wewnętrznego,
bliźniaczego dolnego,
czworobocznego uda.
Od tyłu przykrywa go natomiast mięsień pośladkowy wielki, a sam nerw znajduje się tutaj w połowie odległości między szczytem krętarza większego a guzem kulszowym. Biegnąc dalej ku dołowi, przechodzi w odcinek udowy.
2.2 Odcinek udowy
Po wyjściu spod brzegu dolnego mięśnia pośladkowego wielkiego, nerw kulszowy na krótkim odcinku leży dość powierzchownie (pod powięzią szeroką), bocznie względem głowy długiej mięśnia dwugłowego uda*.
*Jest to miejsce wykorzystywane do nakłuć tego nerwu, np. w celu znieczulenia.
Dalej zanurza się w głąb uda i biegnie po tylnej powierzchni mięśnia przywodziciela wielkiego w bruździe między mięśniem półbłoniastym a dwugłowym. W okolicach kąta górnego dołu podkolanowego nerw kulszowy rozdziela się na dwie gałęzie końcowe:
Nerw piszczelowy (biegnący pionowo ku dołowi)
Nerw strzałkowy wspólny (biegnący bocznie)
3. Składniki
Nerw kulszowy od samego początku podzielony jest wewnętrznie na dwa składniki:
Składnik piszczelowy – który leży przyśrodkowo i zawiera włókna z korzeni L4-S3
Składnik strzałkowy – który leży bocznie i zawiera włókna z korzeni L4-S2
Oba składniki układają się obok siebie, a następnie zostają połączone w “jednolity pień” przez łącznotkankową błonę w postaci nanerwia (epineurium). Wewnątrz pnia, składniki nie wymieniają ze sobą włókien, pozostając “autonomicznymi” względem siebie.
Można zatem powiedzieć, że podział wewnętrzny nerwu na dwa składniki można przeprowadzić nawet w miejscu jego powstawania, natomiast podział zewnętrzny nerwu występuje, dopiero gdy ten dzieli się na dwie gałęzie końcowe w okolicy kąta górnego dołu podkolanowego.
4. Gałęzie nerwu
Nerw kulszowy oddaje następujące gałęzie:
Od składnika piszczelowego (2 gałęzie)
Od składnika strzałkowego (2 gałęzie)
Nerw piszczelowy (gałąź końcowa)
Nerw strzałkowy wspólny (gałąź końcowa)
4.1 Gałęzie od składnika piszczelowego
Od składnika piszczelowego (przyśrodkowego) odchodzą następujące gałęzie:
Gałęzie mięśniowe – zaopatrujące mięsień półścięgnisty, półbłoniasty, głowę długą mięśnia dwugłowego uda oraz dolne włókna przywodziciela wielkiego (niepokazane).
Gałąź stawowa – zaopatrująca tylno-przyśrodkową część stawu kolanowego
- Mięsień półścięgnisty
- Mięsień półbłoniasty
- Mięsień dwugłowy uda (głowa długa)
- Mięsień przywodziciel wielki (dolne włókna)
Staw kolanowy (część tylno-przyśrodkowa)
4.2 Gałęzie od składnika strzałkowego
Od składnika strzałkowego (bocznego) odchodzą następujące gałęzie:
Gałąź mięśniowa – zaopatrująca głowę krótką mięśnia dwugłowego uda
Gałąź stawowa – zaopatrująca tylno-boczną część stawu kolanowego
Mięsień dwugłowy uda (głowa krótka)
Staw kolanowy (część tylno-boczna)
4.3 Nerw piszczelowy
łac. - nervus tibialis
Nerw piszczelowy stanowi jedną z dwóch gałęzi końcowych nerwu kulszowego. Jego szczegółowy opis znajdziesz w poniższej lekcji!
4.4 Nerw strzałkowy wspólny
łac. - nervus peroneus communis
Nerw strzałkowy wspólny stanowi jedną z dwóch gałęzi końcowych nerwu kulszowego. Jego szczegółowy opis znajdziesz w poniższej lekcji!
5. Obszar unerwienia
W tej sekcji znajdziesz szczegółowe podsumowanie obszaru unerwianego wyłącznie przez gałęzie odchodzące od składnika piszczelowego i strzałkowego nerwu kulszowego. Obszar zaopatrywany przez jego gałęzie końcowe (nerw piszczelowy i strzałkowy wspólny) został opisany w osobnych lekcjach dot. obu tych nerwów.
- Mięsień półścięgnisty
- Mięsień półbłoniasty
- Mięsień dwugłowy uda
- Mięsień przywodziciel wielki (dolne włókna)
Staw kolanowy
6. Rozwiąż quizy!
Utrwal zdobytą wiedzę na temat nerwu kulszowego, rozwiązując poniższy quiz!
Nerw kulszowy – Podsumowanie
Twój najlepszy wynik: 0/32
Opracowano na podstawie
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.