Nerw piszczelowy
łac. - nervus tibialis
Nerw piszczelowy stanowi jedną z dwóch gałęzi końcowych nerwu kulszowego.
Splot krzyżowy (gałąź końcowa nerwu kulszowego)
L4-S3
Nerw mieszany
1. Pochodzenie
Nerw piszczelowy utworzony jest przez korzenie L4–S3.
- L4
- L5
- S1
- S2
- S3
2. Przebieg
Nerw piszczelowy stanowi silniejszą gałąź końcową nerwu kulszowego. Odchodzi od niego najczęściej w kącie górnym dołu podkolanowego i biegnie jako jego przedłużenie.
Na jego przebiegu wyróżniamy dwa odcinki:
Odcinek podkolanowy
Odcinek goleniowy
2.1 Odcinek podkolanowy
Po odejściu od nerwu kulszowego, nerw piszczelowy przebiega pionowo od górnego do dolnego kąta dołu podkolanowego. Leży on na tym odcinku powierzchownie pod powięzią podkolanową oraz bocznie i ku tyłowi względem naczyń podkolanowych, z którymi wytwarza wspólnie powrózek naczyniowo-nerwowy (niepokazane). Biegnąc dalej ku dołowi, nerw wchodzi pomiędzy dwie głowy mięśnia brzuchatego łydki, a następnie zanurza się jeszcze głębiej, zmierzając pod łuk ścięgnisty mięśnia płaszczkowatego.
2.2 Odcinek goleniowy
Na tym odcinku nerw piszczelowy biegnie pomiędzy warstwą powierzchowną a głęboką mięśni grupy tylnej podudzia.
W górnej części podudzia – nerw przebiega pomiędzy mięśniem płaszczkowatym a piszczelowym tylnym
W dolnej części podudzia – nerw przebiega w bruździe między mięśniem zginaczem długim palców a zginaczem długim palucha
Opuszczając podudzie, kieruje się on do kanału kostki przyśrodkowej, w którym przebiega mniej więcej w połowie między brzegiem tylnym kostki przyśrodkowej a ścięgnem Achillesa. Nerw piszczelowy dzieli się na dwie gałęzie końcowe (nerw podeszwowy przyśrodkowy i boczny) wewnątrz kanału kostki przyśrodkowej lub na brzegu przyśrodkowym stopy.
3. Gałęzie nerwu
Nerw piszczelowy oddaje następujące gałęzie:
Nerw skórny przyśrodkowy łydki
Gałęzie mięśniowe bliższe
Gałąź podkolanowa
Gałęzie stawowe bliższe
Gałęzie mięśniowe dalsze
Gałęzie stawowe dalsze
Gałęzie piętowe przyśrodkowe
Nerw podeszwowy przyśrodkowy (gałąź końcowa)
Nerw podeszwowy boczny (gałąź końcowa)
3.1 Nerw skórny przyśrodkowy łydki
łac. - nervus cutaneus surae medialis
Nerw skórny przyśrodkowy łydki odchodzi od tylnego obwodu nerwu piszczelowego w dole podkolanowym i biegnie dalej stromo ku dołowi w bruździe pomiędzy głową przyśrodkową a boczną mięśnia brzuchatego łydki. Na tym etapie zaopatruje on skórę tylno-przyśrodkowej części podudzia.
W okolicy dolnej 1/3 podudzia dochodzi do niego gałąź łącząca strzałkowa* (ramus communicans peroneus) i od tego miejsca nosi on nazwę nerwu łydkowego (nervus suralis). Nerw łydkowy biegnie wzdłuż brzegu bocznego ścięgna Achillesa, przechodzi na stopę ku tyłowi od kostki bocznej i dociera do podstawy palca małego jako nerw skórny grzbietowy boczny.
*gałąź łącząca strzałkowa to odgałęzienie nerwu skórnego bocznego łydki będącego jedną z gałęzi nerwu strzałkowego wspólnego.
Nerw łydkowy oddaje następujące gałęzie:
Gałęzie stawowe (rami articulares) – które biegną do więzozrostu piszczelowo-strzałkowego, stawu skokowo-goleniowego i skokowo-piętowego
Gałęzie piętowe boczne (rami calcanei laterales) – które biegną do skóry tylno-bocznej części pięty
Nerw skórny grzbietowy boczny (nervus cutaneus dorsalis lateralis) – który biegnie do skóry brzegu bocznego stopy oraz palca małego
(nerw skórny przyśrodkowy łydki)
- Skórę tylno-przyśrodkowej części podudzia
(nerw łydkowy)
- Skórę tylno-bocznej części pięty
- Skórę brzegu bocznego stopy i palca małego
- Więzozrost piszczelowo-strzałkowy
- Staw skokowo-goleniowy
- Staw skokowo-piętowy
3.2 Gałęzie mięśniowe bliższe
łac. - rami musculares proximales
Gałęzie mięśniowe bliższe odchodzą od nerwu piszczelowego w górnej części dołu podkolanowego i biegną do mięśnia brzuchatego łydki, płaszczkowatego oraz podeszwowego.
- Mięsień brzuchaty łydki
- Mięsień płaszczkowaty
- Mięsień podeszwowy
3.3 Gałąź podkolanowa
łac. - ramus popliteus
Gałąź podkolanowa odchodzi od nerwu piszczelowego w dole podkolanowym i biegnie ku dołowi po mięśniu podkolanowym, a następnie zawija się wokół jego dolnego brzegu, zaopatrując go. Na swym przebiegu oddaje ona:
Gałąź do stawu piszczelowo-strzałkowego
Nerw międzykostny goleni (nervus interosseus cruris) – który biegnie po tylnej powierzchni błony międzykostnej goleni i zaopatruje staw skokowo-goleniowy oraz więzozrost piszczelowo-strzałkowy.
Mięsień podkolanowy
- Staw piszczelowo-strzałkowy
- Staw skokowo-goleniowy
- Więzozrost piszczelowo-strzałkowy
3.4 Gałęzie stawowe bliższe
łac. - rami articulares proximales
Gałęzie stawowe bliższe odchodzą od nerwu piszczelowego w dole podkolanowym i biegną do powierzchni tylnej stawu kolanowego.
Staw kolanowy
3.5 Gałęzie mięśniowe dalsze
łac. - rami musculares distales
Gałęzie mięśniowe dalsze odchodzą od nerwu piszczelowego na goleni i biegną do mięśnia płaszczkowatego, piszczelowego tylnego, zginacza długiego palców oraz zginacza długiego palucha.
- Mięsień płaszczkowaty
- Mięsień piszczelowy tylny
- Mięsień zginacz długi palców
- Mięsień zginacz długi palucha
3.6 Gałęzie stawowe dalsze
łac. - rami articulares distales
Gałęzie stawowe dalsze odchodzą od nerwu piszczelowego na goleni i biegną do stawu skokowo-goleniowego.
Staw skokowo-goleniowy
3.7 Gałęzie piętowe przyśrodkowe
łac. - rami calcanei mediales
Gałęzie piętowe przyśrodkowe odchodzą od nerwu piszczelowego w okolicy kanału kostki przyśrodkowej i biegną do skóry przyśrodkowej części pięty oraz tylnej części podeszwy stopy.
- Skórę przyśrodkowej części pięty
- Skórę tylnej części podeszwy stopy
3.8 Nerw podeszwowy przyśrodkowy
łac. - nervus plantaris medialis
Nerw podeszwowy przyśrodkowy stanowi jedną z dwóch gałęzi końcowych nerwu piszczelowego i odchodzi od niego najczęściej w kanale kostki przyśrodkowej. Nerw ten po opuszczeniu kanału, wchodzi na stopę pod mięsień odwodziciel palucha, a następnie biegnie między nim a mięśniem zginaczem krótkim palców.
Na swym przebiegu oddaje następujące gałęzie:
Gałęzie mięśniowe – biegnące do mięśnia odwodziciela palucha, zginacza krótkiego palców oraz głowy przyśrodkowej zginacza krótkiego palucha
Gałęzie stawowe – zaopatrujące stawy stępu i śródstopia (niepokazane)
Nerw podeszwowy właściwy palca I – biegnący po przyśrodkowej stronie palucha
Nerwy podeszwowe wspólne palców I-III – które na wysokości głów kości śródstopia rozdzielają się na nerwy podeszwowe właściwe palców (nervi digitales plantares proprii) podobnie jak nerwy dłoniowe wspólne na ręce. Zaopatrują one skórę palców I-III oraz przyśrodkową połowę palca IV po stronie podeszwowej. Poza tym oddają gałęzie do I i II mięśnia glistowatego.
- Mięsień odwodziciel palucha
- Mięsień zginacz krótki palców
- Mięsień zginacz krótki palucha (głowa przyśrodkowa)
- I i II mięsień glistowaty
- Stawy stępu
- Stawy śródstopia
Skórę palców I-III oraz przyśrodkową połowę palca IV po stronie podeszwowej
3.9 Nerw podeszwowy boczny
łac. - nervus plantaris lateralis
Nerw podeszwowy boczny stanowi jedną z dwóch gałęzi końcowych nerwu piszczelowego i odchodzi od niego również w kanale kostki przyśrodkowej. Po opuszczeniu kanału, nerw ten wchodzi na stopę pod mięsień odwodziciel palucha, a następnie biegnie skośnie do przodu między m. czworobocznym podeszwy a zginaczem krótkim palców, gdzie oddaje następujące gałęzie:
Gałęzie mięśniowe – biegnące do mięśnia odwodziciela palca małego i czworobocznego podeszwy
Gałąź powierzchowną (gałąź końcową)
Gałąź głęboką (gałąź końcową)
3.9.1 Gałąź powierzchowna
łac. - ramus superficialis
Gałąź powierzchowna rozpoczyna się na brzegu bocznym mięśnia czworobocznego podeszwy i chwilę później dzieli się na dwie gałęzie:
Gałąź boczną – biegnąca po podeszwowej powierzchni mięśnia zginacza krótkiego palca małego. Zaopatruje ona mięsień zginacz krótki i mięsień przeciwstawiacz palca małego, III i IV mięsień glistowaty oraz mięśnie międzykostne leżące w IV przestrzeni międzykostnej. Gałąź ta kończy się jako nerw podeszwowy właściwy palca V na brzegu bocznym tego palca.
Gałąź przyśrodkową – czyli nerw podeszwowy wspólny palca IV (nervus digitalis plantaris communis IV). Przebiega on wzdłuż IV przestrzeni międzykostnej i na wysokości głów kości śródstopia dzieli się na dwa nerwy podeszwowe właściwe palców (nervi digitales plantares proprii). Zaopatrują one zwrócone ku sobie strony palców IV i V oraz powierzchnie grzbietową ich dalszych oraz środkowych paliczków.
3.9.2 Gałąź głęboka
łac. - ramus profundus
Gałąź głęboka biegnie w stronę przyśrodkową i zaopatruje mięśnie międzykostne leżące w przestrzeniach międzykostnych I-III, mięsień przywodziciel palucha oraz głowę boczną zginacza krótkiego palucha.
(wyniosłości bocznej 3/3)
- Mięsień odwodziciel palca małego
- Mięsień zginacz krótki palca małego
- Mięsień przeciwstawiacz palca małego
(wyniosłości pośredniej 2,5/4)
- Mięsień czworoboczny podeszwy
- III i IV mięsień glistowaty
- Mięśnie międzykostne
(wyniosłości przyśrodkowej 1,5/4)
- Mięsień przywodziciel palucha
- Mięsień zginacz krótki palucha (głowa boczna)
- Skórę bocznej połowy palca IV po stronie podeszwowej
- Skórę palca V po stronie podeszwowej
4. Obszar unerwienia
Szczegółowe podsumowanie obszaru unerwianego przez nerw piszczelowy i wszystkie jego gałęzie znajdziesz w poniższej tabelce.
(grupa tylna 2,5/3)
- Mięsień półścięgnisty
- Mięsień półbłoniasty
- Mięsień dwugłowy uda (głowa długa)
(grupa przyśrodkowa)
- Mięsień przywodziciel wielki (dolne włókna)
(grupa tylna 7/7)
- Mięsień brzuchaty łydki
- Mięsień płaszczkowaty
- Mięsień podeszwowy
- Mięsień podkolanowy
- Mięsień piszczelowy tylny
- Mięsień zginacz długi palców
- Mięsień zginacz długi palucha
(wyniosłości bocznej 3/3)
- Mięsień odwodziciel palca małego
- Mięsień zginacz krótki palca małego
- Mięsień przeciwstawiacz palca małego
(wyniosłości pośredniej 4/4)
- Mięsień zginacz krótki palców
- Mięsień czworoboczny podeszwy
- Mięśnie glistowate
- Mięśnie międzykostne
(wyniosłości przyśrodkowej 3/3)
- Mięsień odwodziciel palucha
- Mięsień zginacz krótki palucha
- Mięsień przywodziciel palucha
- Skórę tylno-przyśrodkowej części podudzia
- Skórę pięty i obu okolic zakostkowych
- Skórę podeszwy stopy
- Skórę brzegu bocznego stopy i palca małego (nerw łydkowy)
-
Skórę powierzchni grzbietowych paliczków środkowych i dalszych
- Staw kolanowy
- Staw piszczelowo-strzałkowy
- Więzozrost piszczelowo-strzałkowy
- Staw skokowo-goleniowy
- Stawy stępu, śródstopia i palców
5. Rozwiąż quizy!
Utrwal zdobytą wiedzę na temat nerwu piszczelowego, rozwiązując poniższy quiz!
Nerw piszczelowy – Podsumowanie
Twój najlepszy wynik: 0/46
Opracowano na podstawie
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.