Nerw udowy
łac. - nervus femoralis
Nerw udowy jest nerwem mieszanym należącym do gałęzi długich splotu lędźwiowego.
Splot lędźwiowy
Gałęzie długie
L2-L4
Nerw mieszany
1. Pochodzenie
Nerw udowy odchodzi od korzeni L2–L4.
- L2
- L3
- L4
2. Przebieg
W przebiegu nerwu udowego wyróżniamy cztery odcinki:
Odcinek lędźwiowy
Odcinek biodrowy
Odcinek pachwinowy
Odcinek udowy
2.1 Odcinek lędźwiowy
Nerw udowy po odejściu od korzeni L2-L4 leży całkowicie ukryty w mięśniu lędźwiowym większym. Biegnąc bocznie i ku dołowi opuszcza ten mięsień, wychodząc zza jego bocznego brzegu, a następnie przechodzi w odcinek biodrowy.
2.2 Odcinek biodrowy
W tym odcinku leży on w bruździe między mięśniem biodrowym a mięśniem lędźwiowym większym, który oddziela go od naczyń biodrowych zewnętrznych. W okolicy więzadła pachwinowego krzyżuje od tyłu naczynia głębokie okalające biodro oraz zbliża się do tętnicy biodrowej zewnętrznej, od której na wysokości tego więzadła oddziela go tylko łuk biodrowo-łonowy* (arcus iliopectineus).
*łuk biodrowo-łonowy występuje również pod nazwą łuk biodrowo-grzebieniowy.
Na tym odcinku:
prawy nerw udowy – leży ku tyłowi od dolnej części jelita ślepego (kątnicy), wyrostka robaczkowego oraz końcowego odcinka jelita krętego.
lewy nerw udowy – leży ku tyłowi od okrężnicy zstępującej.
2.3 Odcinek pachwinowy
Na tym odcinku nerw udowy wraz z mięśniem biodrowo-lędźwiowym przechodzi na udo przez rozstęp mięśni (lacuna musculorum). Leży w nim przyśrodkowo względem tego mięśnia oraz bocznie od tętnicy udowej*, od której oddzielony jest łukiem biodrowo-łonowym (arcus iliopectineus).
*tętnica biodrowa zewnętrzna przechodzi w tętnicę udową na wysokości więzadła pachwinowego (w rozstępie naczyń), dlatego:
w odcinku biodrowym nerw udowy leży bocznie względem t. biodrowej zew.
w odcinku pachwinowym (na wysokości rozstępu mięśni) leży już bocznie względem t. udowej
2.4 Odcinek udowy
Odcinek udowy rozpoczyna się nieco poniżej rozstępu mięśni i kończy się za chwilę, dzieląc się na gałęzie końcowe.
3. Gałęzie nerwu
Nerw udowy oddaje następujące gałęzie:
Gałęzie mięśniowe bliższe
Gałęzie stawowe
Gałąź do m. grzebieniowego
Gałęzie naczyniowe
Gałęzie skórne przednie
Gałęzie do m. krawieckiego
Gałęzie mięśniowe dalsze
Nerw udowo-goleniowy
3.1 Gałęzie mięśniowe bliższe
łac. - rami musculares proximales
Gałęzie mięśniowe bliższe odchodzą od odcinka lędźwiowego oraz biodrowego nerwu udowego i biegną do mięśnia biodrowego i lędźwiowego większego, które zaopatrują.
- Mięsień lędźwiowy większy
- Mięsień biodrowy
3.2 Gałęzie stawowe
łac. - rami articulares
Gałęzie stawowe nerwu udowego biegną do przedniej powierzchni stawu biodrowego.
Staw biodrowy
3.3 Gałąź do m. grzebieniowego
łac. - ramus pectineus
Gałąź do mięśnia grzebieniowego odchodzi od pnia nerwu powyżej lub poniżej więzadła pachwinowego i biegnie do powierzchni przedniej tego mięśnia, unerwiając go.
Mięsień grzebieniowy
3.4 Gałęzie naczyniowe*
łac. - rami vasculares
Gałęzie naczyniowe są zmienne co do ilości oraz odcinków, od których odchodzą. Wśród nich możemy wyróżnić na przykład:
nerw własny tętnicy udowej (nervus arteriae femoralis proprius) – który towarzyszy tętnicy udowej od okolic rozstępu naczyń, aż po rozwór ścięgnisty przywodzicieli, zaopatrując tętnicę udową oraz tętnicę głęboką uda.
- Tętnicę udową
- Tętnicę głęboką uda (gałąź t. udowej)
3.5 Gałęzie skórne przednie
łac. - rami cutanei anteriores
Gałęzie skórne przednie odchodzą od odcinka udowego (końcowego) pnia nerwu i zaopatrują większość powierzchni przednio-przyśrodkowej skóry uda.
Skórę powierzchni przednio-przyśrodkowej uda
3.6 Gałęzie do m. krawieckiego
łac. - rami sartorii
Gałęzie do mięśnia krawieckiego odchodzą od odcinka udowego (końcowego) pnia nerwu i zaopatrują górną część mięśnia krawieckiego.
Mięsień krawiecki (górna część)
3.7 Gałęzie mięśniowe dalsze
łac. - rami musculares distales
Gałęzie mięśniowe dalsze odchodzą od odcinka udowego (końcowego) pnia nerwu i wysyłają przynajmniej jedną gałąź do każdej głowy mięśnia czworogłowego uda, mięśnia stawowego kolana oraz dolnej części mięśnia krawieckiego, unerwiając je.
- Mięsień czworogłowy uda
- Mięsień stawowy kolana
- Mięsień krawiecki (dolna część)
3.8 Nerw udowo-goleniowy
łac. - nervus saphenus
Nerw udowo-goleniowy odchodzi od odcinka udowego (końcowego) pnia nerwu i stanowi jego najdłuższą gałąź skórną.
Na jego przebiegu wyróżniamy dwa odcinki:
Odcinek udowy
Odcinek goleniowy
3.8.1 Odcinek udowy
W odcinku udowym nerw udowo-goleniowy przebiega po przyśrodkowej powierzchni uda do tyłu od mięśnia krawieckiego. W górnej części uda leży bocznie względem tętnicy udowej, ale biegnąc ku dołowi, krzyżuje ją i w dolnej części uda leży już po jej przyśrodkowej stronie.
Dalej, wraz z naczyniami udowymi wchodzi przez otwór górny do kanału przywodzicieli, ale opuszcza go wraz z tętnicą zstępującą kolana, przebijając jego ścianę przednią (blaszkę międzymięśniową).
Po przedwczesnym opuszczeniu kanału przywodzicieli, nerw udowo-goleniowy wraz z t. zstępującą kolana układają się w bruździe między głową przyśrodkową m. czworogłowego uda a przywodzicielem wielkim. Przykryty mięśniem krawieckim i powięzią szeroką przebiega do tyłu od kłykcia przyśrodkowego kości udowej i zbliża się do żyły odpiszczelowej.
Na tym odcinku nerw udowo-goleniowy oddaje 4 gałęzie:
Gałąź skórną – do przyśrodkowej powierzchni dolnej części uda
Gałąź stawową – do przyśrodkowej powierzchni stawu kolanowego
Gałęzie naczyniowe* – do dolnego odcinka tętnicy udowej i początkowego tętnicy podkolanowej
Gałąź podrzepkową (ramus infrapatellaris) – do skóry przednio-przyśrodkowej części kolana
3.8.2 Odcinek goleniowy
W odcinku goleniowym nerw udowo-goleniowy przebija powięź goleni na wysokości guzowatości kości piszczelowej i razem z żyłą odpiszczelową, biegnie nad powięzią po przyśrodkowej powierzchni podudzia. Biegnąc w dół, kieruje się do przodu od kostki przyśrodkowej i kończy swój bieg na przyśrodkowym brzegu stopy.
Na tym odcinku nerw udowo-goleniowy oddaje:
Gałęzie skórne przyśrodkowe goleni (rami cutanei cruris mediales) – do przednio-przyśrodkowej powierzchni podudzia
Gałąź do stawu skokowo-goleniowego – zaopatrującą jego przyśrodkową część
- Skórę przyśrodkowej powierzchni dolnej części uda
- Skórę przednio-przyśrodkowej powierzchni kolana
- Skórę przednio-przyśrodkowej powierzchni podudzia
- Skórę brzegu przyśrodkowego stopy
- Staw kolanowy
- Staw skokowo-goleniowy
- Tętnicę udową i podkolanową
4. Obszar unerwienia
Szczegółowe podsumowanie obszaru unerwianego przez nerw udowy i jego gałęzie znajdziesz w poniższej tabelce.
*obszar unerwiany przez gałęzie oznaczone gwiazdką został pominięty.
(grzbietowe 1/6)
- Mięsień biodrowo-lędźwiowy
(grupa przednia 3/3)
- Mięsień krawiecki
- Mięsień czworogłowy uda
- Mięsień stawowy kolana
(grupa przyśrodkowa 1/5)
- Mięsień grzebieniowy (część)
- Skórę przednio-przyśrodkowej powierzchni uda
- Skórę przednio-przyśrodkowej powierzchni kolana
- Skórę przednio-przyśrodkowej powierzchni podudzia
- Skórę przyśrodkowego brzegu stopy
- Staw biodrowy
- Staw kolanowy
- Staw skokowo-goleniowy
5. Rozwiąż quizy!
Utrwal zdobytą wiedzę na temat nerwu udowego, rozwiązując poniższy quiz!
Nerw udowy – Podsumowanie
Twój najlepszy wynik: 0/35
Opracowano na podstawie
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.