Nerw łokciowy
łac. - nervus ulnaris
Nerw łokciowy to nerw mieszany należący do nerwów długich splotu ramiennego.
Splot ramienny
Nerwy długie
Pęczek przyśrodkowy, zawiera włókna C8-Th1
Nerw mieszany
1. Pochodzenie
Nerw łokciowy odchodzi od pęczka przyśrodkowego splotu ramiennego i zawiera włókna z korzeni C8-Th1.
Odchodzi od pęczka przyśrodkowego splotu ramiennego
Zawiera włókna z korzeni C8-Th1
2. Przebieg
Wizualizację oraz opis przebiegu nerwu łokciowego znajdziesz poniżej.
2.1 W jamie pachowej
Po odejściu od pęczka przyśrodkowego splotu ramiennego nerw łokciowy układa się po przyśrodkowej stronie tętnicy pachowej i biegnie razem z nią ku dołowi.
2.2 Na ramieniu
Na ramieniu nerw łokciowy biegnie już w towarzystwie tętnicy ramiennej*. W środkowej części ramienia przechodzi z jego przedniej na tylną stronę, przebijając przy tym przegrodę międzymięśniową przyśrodkową, a następnie, kierując się stopniowo ku dołowi i w tył, oddala się od niej.
*t. ramienna stanowi przedłużenie t. pachowej.
2.3 W okolicy łokcia
Dalej, w okolicy łokcia, biegnie w bruździe nerwu łokciowego kości ramiennej, zawijając się dookoła jej nadkłykcia przyśrodkowego.
Na tym odcinku nerw łokciowy przykryty jest tylko skórą i pasmem ścięgnistym powięzi.
2.4 Na przedramieniu
Opuszczając bruzdę nerwu łokciowego, wchodzi na przedramię. Przebiega tu między obiema głowami m. zginacza łokciowego nadgarstka i kieruje się dalej ku dołowi, gdzie leży między nim a m. zginaczem głębokim palców (przyśrodkowo od tętnicy łokciowej).
W dolnej części przedramienia nerw łokciowy dzieli się na:
Gałąź dłoniową ręki (ramus palmaris manus) – będącą przedłużeniem głównego pnia n. łokciowego, biegnącą dalej ku dłoniowej stronie ręki
Gałąź grzbietową ręki (ramus dorsalis manus) – biegnącą ku grzbietowej stronie ręki
2.5 Na ręce
Główny pień nerwu łokciowego (nazywany teraz gałęzią dłoniową ręki) biegnąc dalej ku dołowi po przedniej stronie przedramienia, na wysokości nadgarstka, wchodzi pomiędzy powierzchowne warstwy troczka zginaczy (flexor retinaculum) i dzieli się tam na dwie gałęzie końcowe (głęboką i powierzchowną).
3. Gałęzie nerwu
Nerw łokciowy na swym przebiegu oddaje następujące gałęzie:
Gałąź do stawu łokciowego
Gałęzie mięśniowe do m. zginacza łokciowego nadgarstka oraz zginacza głębokiego palców
Gałąź naczyniowa do tętnicy łokciowej
Gałąź grzbietowa ręki
Gałąź dłoniowa ręki
Gałąź skórna dłoniowa
Gałąź głęboka (gałąź końcowa)
Gałąź powierzchowna (gałąź końcowa)
3.1 Gałąź do stawu łokciowego
Gałąź do stawu łokciowego odchodzi od nerwu łokciowego nieco powyżej bruzdy nerwu łokciowego kości ramiennej, a następnie kieruje się w stronę tego stawu, unerwiając przyśrodkową część jego powierzchni tylnej.
Staw łokciowy
3.2 Gałęzie mięśniowe do m. zginacza łokciowego nadgarstka oraz zginacza głębokiego palców
Gałęzie te odchodzą od nerwu łokciowego w górnych 2/3 przedramienia i dochodzą do mięśnia zginacza łokciowego nadgarstka oraz zginacza głębokiego palców (do brzuśców dla palca III, V, V).
- Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka
- Mięsień zginacz głęboki palców
- 1/2 brzuśca do palca III
- brzusiec do palca IV
- brzusiec do palca V
3.3 Gałąź naczyniowa do t. łokciowej*
Gałąź ta, czasem nazywana Nerwem Henlego, odchodzi od nerwu łokciowego w połowie przedramienia i dochodzi do tętnicy łokciowej, unerwiając ją na znacznej długości.
Tętnicę łokciową (na znacznej długości)
3.4 Gałąź grzbietowa ręki
łac. - ramus dorsalis manus
Gałąź grzbietowa ręki odchodzi od nerwu łokciowego w dolnej 1/3 przedramienia. Następnie kieruje się ku tyłowi, przechodząc pod ścięgnem m. zginacza łokciowego nadgarstka, po czym owija się wokół kości łokciowej i przechodzi na grzbietową stronę ręki, gdzie dzieli się na 3 gałęzie:
gałąź przyśrodkową
gałąź pośrednią
gałąź boczną
Powyższe gałęzie kierują się ku dołowi i wchodząc na powierzchnię grzbietową palców III-V, rozgałęziają się na nerwy grzbietowe palców (nervi digitales dorsales).
3.4.1 Nerwy grzbietowe palców
łac. - nervi digitales dorsales
Nerwy grzbietowe palców odchodzą od wyżej wymienionych rozgałęzień gałęzi grzbietowej ręki w liczbie 5 jako:
Nerw grzbietowy przyśrodkowy palca V (nervus dorsalis digiti minimi medialis)
Nerw grzbietowy boczny palca V (nervus dorsalis digiti minimi lateralis)
Nerw grzbietowy przyśrodkowy palca IV (nervus dorsalis digiti anularis medialis)
Nerw grzbietowy boczny palca IV (nervus dorsalis digiti anularis lateralis)
Nerw grzbietowy przyśrodkowy palca III (nervus dorsalis digiti medii medialis)
Powyższe nerwy zaopatrują skórę grzbietowej powierzchni paliczków bliższych i środkowych* palców III (przyśrodkową połowę), IV i V.
*skóra paliczków dalszych palców III-V unerwiona jest przez nerwy dłoniowe i ich gałęzie.
(za pomocą nerwów grzbietowych ręki)
- skórę powierzchni grzbietowej paliczków bliższych i środkowych
- przyśrodkowej połowy palca III
- palców IV i V
3.5 Gałąź dłoniowa ręki
łac. - ramus palmaris manus
Jak już wcześniej wspomnieliśmy (w sekcji 2.4) nerw łokciowy w dolnej 1/3 przedramienia rozdziela się na gałąź grzbietową ręki (ramus dorsalis manus) oraz gałąź dłoniową ręki (ramus palmaris manus), która w rzeczywistości jest po prostu przedłużeniem głównego pnia tego nerwu. Dalsze odgałęzienia nerwu łokciowego odchodzą zatem właśnie od gałęzi dłoniowej ręki – a w domyśle – dalszej części nerwu łokciowego.
Te gałęzie to:
Gałąź skórna dłoniowa
Gałąź głęboka
Gałąź powierzchowna
3.6 Gałąź skórna dłoniowa
łac. - ramus cutaneus palmaris
Gałąź skórna dłoniowa odchodzi od gałęzi dłoniowej (nerwu łokciowego) najczęściej na wysokości stawu promieniowo-nadgarstkowego, gdzie kierując się powierzchownie, przebija powięź przedramienia i unerwia skórę powierzchni dłoniowej nadgarstka aż do kłębu palca V.
Gałąź ta jest niestała i może odchodzić również od gałęzi grzbietowej lub gałęzi powierzchownej nerwu łokciowego.
Skórę dłoniowej powierzchni nadgarstka aż do kłębu palca V
3.7 Gałąź głęboka
łac. - ramus profundus nervi ulnaris
Gałąź głęboka nerwu łokciowego odchodzi od niego przy przejściu przez powierzchowne warstwy troczka zginaczy (flexor retinaculum). Dalej, przebiega pomiędzy m. odwodzicielem i m. zginaczem krótkim palca małego, następnie owija się dookoła haczyka kości haczykowatej i kieruje się w stronę promieniową, krzyżując od przodu kości śródręcza oraz mięśnie międzykostne.
Na swoim przebiegu oddaje następujące gałęzie:
Gałęzie do mięśni kłębu palca V – które unerwiają wszystkie mięśnie kłębu palca V z wyjątkiem m. dłoniowego krótkiego
Gałęzie do mięśni międzykostnych i glistowatych – które unerwiają wszystkie mięśnie międzykostne (dłoniowe i grzbietowe) oraz III i IV mięsień glistowaty
Gałęzie do mięśni kłębu kciuka – które unerwiają m. przywodziciel kciuka oraz głowę głęboką m. zginacza krótkiego kciuka
Gałęzie stawowe – zaopatrujące powierzchnię dłoniową stawów śródręczno-paliczkowych oraz sąsiednich stawów nadgarstka
Gałęzie naczyniowe* – biegnące do łuku dłoniowego głębokiego
- Mięśnie kłębu palca V
- Mięsień odwodziciel palca małego
- Mięsień zginacz krótki palca małego
- Mięsień przeciwstawiacz palca małego
- Mięśnie środkowe ręki
- Mięśnie międzykostne dłoniowe i grzbietowe
- Mięsień glistowaty III i IV
- Mięśnie kłębu kciuka
- Mięsień przywodziciel kciuka
- Mięsień zginacz krótki kciuka (głowa głęboka)
- Stawy śródręczno-paliczkowe oraz sąsiednie stawy nadgarstka
- Łuk dłoniowy głęboki
3.8 Gałąź powierzchowna
łac. - ramus superficialis nervi ulnaris
Gałąź powierzchowna stanowi przedłużenie gałęzi dłoniowej (pnia głównego) nerwu łokciowego. Na swoim przebiegu oddaje 2 gałęzie:
gałąź do mięśnia dłoniowego krótkiego – która unerwia mięsień dłoniowy krótki
gałąź łączącą do nerwu pośrodkowego – która zespala się z nerwem pośrodkowym
a następnie rozdziela się na nerw dłoniowy właściwy palca oraz nerw dłoniowy wspólny palca.
3.8.1 Nerw dłoniowy właściwy palca
łac. - nervus digitalis palmaris proprius
Nerw dłoniowy właściwy palca biegnie przy łokciowej krawędzi ręki a następnie przechodzi w nerw dłoniowy właściwy przyśrodkowy palca V
3.8.2 Nerw dłoniowy wspólny palca
łac. - nervus digitalis palmaris communis
Nerw dłoniowy wspólny palca biegnie bocznie względem poprzedniego, a następnie rozdziela się na dwa nerwy dłoniowe właściwe:
Nerw dłoniowy właściwy boczny palca V
Nerw dłoniowy właściwy przyśrodkowy palca IV
- Mięsień dłoniowy krótki
- Skórę palca V oraz łokciową połowę palca IV po stronie dłoniowej
- Skórę paliczków środkowych i dalszych palca V oraz łokciowej połowy palca IV po stronie grzbietowej
4. Obszar unerwienia
Szczegółowe podsumowanie obszaru unerwianego przez nerw łokciowy i jego gałęzie znajdziesz w poniższej tabelce.
*obszar unerwiany przez gałęzie oznaczone gwiazdką został pominięty
(grupa przednia – 1,5/8)
- Mięsień zginacz łokciowy nadgarstka
- Mięsień zginacz głęboki palców
- 1/2 brzuśca do palca III
- brzusiec do palca IV
- brzusiec do palca V
(kłębu palca V – 4/4)
- Mięsień dłoniowy krótki
- Mięsień odwodziciel palca małego
- Mięsień zginacz krótki palca małego
- Mięsień przeciwstawiacz palca małego
(środkowe ręki 1,5/2)
- Mięśnie międzykostne dłoniowe i grzbietowe
- Mięsień glistowaty III i IV
(kłębu kciuka – 1,5/4)
- Mięsień przywodziciel kciuka
- Mięsień zginacz krótki kciuka (głowę głęboką)
Skórę łokciowej części ręki, a dokładniej:
- Po stronie dłoniowej: skórę palca V oraz łokciową połowę palca IV
- Po stronie grzbietowej: skórę palca V, IV oraz łokciową połowę palca III (bez paliczka dalszego)
- Staw łokciowy
- Stawy śródręczno-paliczkowe oraz sąsiednie stawy nadgarstka
5. Rozwiąż quizy!
Utrwal zdobytą wiedzę na temat nerwu łokciowego, rozwiązując poniższy quiz!
Nerw łokciowy – Podsumowanie
Twój najlepszy wynik: 0/44
Opracowano na podstawie
- Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, Tom V, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2022.